Inicjatywa 600

Inicjatywa 600 jest to wspólna inicjatywa samorządów i środowisk działających na rzecz czystego powietrza, skupiona wokół jednego celu – pełnego wdrożenia uchwały antysmogowej na terenie gmin otaczających Kraków. Do daty wejścia w życie uchwały pozostało już mniej niż 600 dni.

Samorządy przystępujące do Inicjatywy 600 wyrażają pełną determinację w osiągnięciu celu jakim jest wdrożenie uchwały antysmogowej oraz jej egzekwowanie od 1 stycznia 2023 roku i zobowiązują się do prowadzenia kampanii informacyjnej opartej na trzech kluczowych kwestiach:

Gminy zaangażowane w inicjatywę raz na kwartał będą przekazywać informacje o postępach w wymianie wysokoemisyjnych źródeł ciepła na ich terenie, a Miasto Kraków będzie informować opinię publiczną o efektach tych działań.

Na terenie każdej z gmin przystępujących do inicjatywy funkcjonują już punkty, w których mieszkańcy mogą otrzymać pomoc przy uzyskaniu dotacji na wymianę starego pieca i docieplenie domu. Przekonanie właścicieli kilkunastu tysięcy gospodarstw domowych do wymiany starych źródeł ciepła wymaga pełnej mobilizacji zarówno ze strony samorządów, jak i mieszkańców gmin otaczających Kraków. Ten cel jest możliwy do osiągnięcia.

Jednym z elementów jest Licznik kopciuchów, który będzie odliczać czas do 31 grudnia 2022 roku i alarmować ile dni zostało do wejścia w życie uchwały antysmogowej. Ten czas powinien zostać wykorzystany na intensywną kampanię informacyjną. Na liczniku jest też przedstawiona liczba kotłów jakie zostały do wymiany we wszystkich gminach „obwarzanka krakowskiego” do końca 2022 roku.

W ramach kampanii gminy wchodzące w skład Metropolii Krakowskiej (14 gmin) otrzymają wsparcie finansowe od Prezydenta Miasta Krakowa na prowadzenie kampanii mającej na celu przyspieszenie tempa wymiany kotłów. Każda gmina otrzyma po 30 tysięcy zł.

15 grudnia 2021

Wymiana kotłów w krakowskim „obwarzanku” nabiera tempa. Cel jednak wciąż daleko

Kolejna tura antysmogowej ligi pokazuje, że podkrakowskie gminy przyspieszają z wymianą „kopciuchów”. W porównaniu z poprzednim podsumowaniem wzrosła liczba wniosków o wymianę i liczba zlikwidowanych kotłów. Liderem pozostaje gmina Liszki, której mieszkańcy w III kwartale wymienili 291 kotłów (to 34% urządzeń, które należy wymienić do końca 2022 roku)*. Najwięcej wniosków o wymianę kotła złożyli mieszkańcy gminy Zielonki (41% liczby kotłów)*, Liszek (38%)* oraz Wielkiej Wsi (17%). Do zakończenia wymiany pozostało tylko 380 dni.

W trzecim kwartale 2021 roku we wszystkich gminach skupionych w Metropolii Krakowskiej wymieniono w sumie 1267 kotłów w ramach programów gminnych oraz programu Czyste Powietrze, natomiast w tym samym czasie złożono wnioski na wymianę 1 844 urządzeń (1 133 w ramach programów gminnych i 711 w ramach programu Czyste Powietrze). To oznacza, że w „krakowskim obwarzanku” cały czas funkcjonuje co najmniej 19 382 źródeł, które zanieczyszczają małopolskie powietrze. O tym jak bardzo, mieliśmy szansę przekonać się w ostatnim czasie, kiedy to na skutek połączenia spalania węgla i drewna w domowych kotłach oraz inwersji temperatury i braku wiatru, mieliśmy do czynienia z potężnym epizodem smogowym. W wielu małopolskich powiatach doszło do przekroczenia poziomu alarmowego – 150 µg/m3 dla pyłu zawieszonego PM10 w dniach 13-14 grudnia br.

Wymiana kotłów w gminach Metropolii Krakowskiej w III kwartale 2021 roku

W porównaniu z poprzednim podsumowaniem wzrosła liczba wniosków o wymianę i liczba zlikwidowanych kotłów. Liderem pozostaje gmina Liszki, której mieszkańcy w III kwartale wymienili 291 kotłów (to 34% urządzeń, które należy wymienić do końca 2022 roku). Najwięcej wniosków o wymianę kotła złożyli mieszkańcy gminy Zielonki (41% liczby kotłów), Liszek (38%) oraz Wielkiej Wsi (17%).

Poziom wniosków o wymianę kotła w gminach Metropolii Krakowskiej w III kwartale 2021 roku

Aby rozwiązać problem złej jakości powietrza, gminy powinny jak najszybciej wdrożyć uchwałę antysmogową. W niektórych miejscowościach prowadzone są już pierwsze działania kampanijne, do których zobowiązano się przystępując do Inicjatywy 600, a które to mają zachęcać mieszkańców do likwidacji kotłów. W ośmiu gminach planowane są kontrole za pomocą dronów. Zdaniem niektórych przedstawicieli gmin to bardzo skuteczna forma zapobiegania wykroczeniom. W Czernichowie taka akcja miała miejsce na początku grudnia. W trakcie kontroli przeprowadzono analizę dymu z ponad stu kominów. Były przypadki, w których stężenia były zbyt wysokie i konieczne było przeprowadzenie standardowej kontroli interwencyjnej. W innych gminach planowane są dodatkowe kontrole prowadzone przez ekodoradców, szkolenia, zakup materiałów do przeprowadzenia kontroli i poboru próbek, czy zakup wilgotnościomierza do badania drewna. Praktycznie w każdej z 14 gmin planowane są akcje informacyjne, dzięki którym mieszkańcy dowiedzą się do kiedy muszą wymienić stare kotły, w jaki sposób skorzystać z dofinansowania na ten cel oraz jakie konsekwencje czekają ich w przypadku niedostosowania się do prawa antysmogowego.

Niestety są też gminy, w których właściwie niewiele się zmienia. Najmniej wniosków (w stosunku do liczby istniejących urządzeń) złożono w Niepołomicach i w Wieliczce, natomiast najmniej kotłów wymieniono w gminie Michałowice – zaledwie 2,7%, to tylko 17 sztuk.

Poziom wymienionych kotłów w gminach Metropolii Krakowskiej w III kwartale 2021 roku

Podsumowanie działań antysmogowych i monitoring tempa wymiany starych kotłów w poszczególnych gminach prowadzony jest w ramach „Inicjatywy 600 dni dla czystego powietrza”. Zebrane dane publikowane są na stronie licznikkopciuchow.pl, uruchomionej przez Polski Alarm Smogowy.

Inicjatywa rozpoczęła działania na sześćset dni przed upływem terminu uchwały antysmogowej, czyli 1 stycznia 2023. Od tego dnia wszystkie pozaklasowe kotły na terenie województwa małopolskiego staną się nielegalne. Ta wspólna inicjatywa Krakowa, gmin zrzeszonych w Metropolii Krakowskiej oraz Polskiego Alarmu Smogowego ma przypomnieć wszystkim, którzy jeszcze nie dostosowali się do wymogów uchwały antysmogowej, że mają na to rok, czyli 380 dni. Za naruszenie przepisów uchwały grozi mandat do 500 zł bądź grzywna nałożona przez sąd do 5 000 zł. Gminy przystępujące do inicjatywy zadeklarowały, że do 1 stycznia 2023 r. wszystkie pozaklasowe źródła znikną z obwarzanka krakowskiego.

* Dane dotyczące istniejących urządzeń to wartość szacowana na podstawie ekstrapolacji danych z niepełnej inwentaryzacji prowadzonej w gminach.

** Ranking sporządzany jest na podstawie liczby złożonych wniosków i wymienionych kotłów w stosunku do liczby kotłów funkcjonujących w gminie. Ze względu na niepełną inwentaryzację kotłów, określamy liczbę pozostałych do wymiany kotłów na podstawie ekstrapolacji.

*** W rankingu wykorzystano dane dotyczące liczby pozostałych do wymiany kotłów na podstawie informacji uzyskanych od gmin. W przypadkach, w których liczba pozostałych do wymiany kotłów była taka sama jak przy ostatniej weryfikacji, odjęto wymienione kotły w III kwartale 2021 roku.

14 października 2021

Więcej wniosków o dofinansowanie na wymianę "kopciuchów" wokół Krakowa

W gminach Metropolii Krakowskiej w pierwszym półroczu 2021 wymieniono 587 kotłów. To zaledwie 2% kotłów przeznaczonych do likwidacji – wynika z monitoringu wymiany “kopciuchów” prowadzonego w ramach Inicjatywy "600 dni dla Czystego Powietrza". Rośnie natomiast liczba wniosków o dotację do wymiany kotła. Łącznie złożono 2 489 wniosków, z czego 1249 złożono w Programie Czyste Powietrze, a 1240 w ramach programów gminnych. Jest więc nadzieja, że tempo likwidacji starych kotłów wokół Krakowa może w końcu przyspieszyć. Zgodnie z uchwałą antysmogową do 1 stycznia 2023 r. zlikwidować trzeba jeszcze 21 793 “kopciuchów”.

Wymiana kotłów w obwarzanku krakowskim w I połowie 2021 roku

Do wejścia w życie uchwały dla województwa małopolskiego zostało 444 dni. Władze Krakowa, 14 gmin skupionych w Metropolii Krakowskiej oraz Polski Alarm Smogowy prowadzą kampanię, której celem jest przyspieszenie tempa wymiany starych kotłów na terenie "krakowskiego obwarzanka".

W ramach Inicjatywy 600 prowadzony jest między innymi monitoring wymiany starych kotłów w poszczególnych gminach, a zebrane dane publikowane są na stronie licznikkopciuchow.pl, uruchomionej przez Polski Alarm Smogowy. Oprócz liczby pozostałych do wymiany urządzeń, licznik odlicza również dni do wejścia w życie uchwały antysmogowej na terenie województwa małopolskiego. Gminy przystępujące do Inicjatywy zadeklarowały, że do 1 stycznia 2023 r. wszystkie pozaklasowe źródła zostaną zlikwidowane. W tym celu będą prowadzić intensywne działania informujące o uchwale antysmogowej, wspierać mieszkańców w pozyskaniu dotacji na wymianę kotłów i termomodernizację domów oraz informować o grożących karach.

Najnowszy monitoring prowadzony w ramach Inicjatywy 600 obejmuje pierwsze półrocze 2021 roku: w 14 gminach wymieniono 587 urządzeń. Najwięcej kotłów wymieniono w Liszkach (114), jednak biorąc pod uwagę liczbę wymienionych urządzeń do liczby budynków, w których działają stare kotły (na podstawie inwentaryzacji*) do tych z najlepszym wynikiem dołączyły także Zielonki (tabela 1), gdzie w pierwszym półroczu zlikwidowano ponad 10% wszystkich “kopciuchów”.

Stosunek liczby wymienionych kotłów do liczby istniejących urządzeń, które należy wymienić do konca 2022 r.

– Kraków zdecydował się wesprzeć finansowo gminy Metropolii Krakowskiej, ponieważ bez konkretnych działań w tzw. “obwarzanku” problem zanieczyszczenia powietrza będzie uciążliwy dla mieszkańców całego regionu, w tym krakowian – choćby ze względu na emisję napływową. Dzięki takiej współpracy możliwe będzie sfinansowanie bezpośrednich kampanii informacyjnych, kontroli pieców przy wykorzystaniu dronów czy dofinansowanie wynagrodzenia dla osób, które bezpośrednio będą docierały do mieszkańców i namawiały do wymiany kotłów – mówi Paweł Ścigalski pełnomocnik Prezydenta Krakowa ds. Jakości Powietrza.

W pierwszym półroczu 2021 r. w niektórych gminach wzrosło tempo składania wniosków o dofinansowanie starych kotłów zarówno w programach gminnych jak i w programie Czyste Powietrze. Najwięcej wniosków złożono w Skawinie (438), Wieliczce (421) i Liszkach (262). Można założyć, że jeśli tempo składania wniosków o dofinansowanie wymiany kotłów nie spadnie, najszybciej z wymianą pozaklasowych kotłów poradzą sobie Zielonki, Liszki, Wielka Wieś i Skawina (Tabela 2), ponieważ liczba istniejących starych kotłów w każdej gminie jest inna.

– To dobry sygnał, że rośnie liczba osób zainteresowanych wymianą nieefektywnych, starych kotłów. Z pewnością na zwiększenie tego tempa wpłyną planowane przez gminy kampanie. – mówi Andrzej Guła. – Pamiętajmy jednak z jakim zadaniem musimy się zmierzyć: tylko w samym obwarzanku pozostało prawie 22 tysiące “kopciuchów” do likwidacji. Co zamierzają włodarze i obywatele takich gmin jak Wieliczka czy Biskupice, w których wymieniono poniżej 1% swoich “kopciuchów”? Prawo mówi, że od 1 stycznia 2023 roku użytkowanie tych kotłów będzie zakazane i karane.

Stosunek liczby wniosków o wymianę kotła do liczby istniejących urządzeń, które należy wymienić do konca 2022 r.

Z zebranych danych wynika, że w I półroczu 2021 roku we wszystkich gminach obwarzanka wymieniono nieco ponad 2% kotłów z tych, które należy wymienić do końca 2022 roku. Jest to bardzo słaby wynik. Dodatkowo brakuje informacji, jaka liczba wniosków złożonych w ramach Programu Czyste Powietrze i programów gminnych pokrywa się. Mieszkańcy cały czas mogą łączyć dotacje z różnych programów, niestety dane na temat liczby takich podwójnych dotacji są niedostępne. Najwięcej kotłów pozostało do wymiany w Wieliczce (4796)*, a najmniej w Zielonkach (458)*.

Od 1 stycznia 2023 r. na terenie województwa małopolskiego nie będzie można już wykorzystywać źródeł ciepła niespełniających standardów emisyjnych. Na działania wspierające wymianę kotłów i obsługę mieszkańców Miasto Kraków przeznaczyło 30 tys. zł dla każdej gminy z Metropolii Krakowskiej. Kwota ta może wesprzeć funkcjonowanie punktów obsługi beneficjenta, które zostały uruchomione już we wszystkich gminach Metropolii Krakowskiej. Może też zostać wykorzystana na inne działania przyspieszające wymianę starych źródeł ciepła.

Licznik odliczający dni do wejścia w życie uchwały antysmogowej jest dostępny na trzech tablicach multimedialnych w Krakowie uruchomionych w ramach Budżetu Obywatelskiego.

* dane dotyczące istniejących urządzeń to wartość szacowana na podstawie ekstrapolacji danych z niepełnej inwentaryzacji w gminach

1 czerwca 2021

Liderzy w wymianie kopciuchów – ranking gmin metropolii krakowskiej

Do wejścia w życie małopolskiej uchwały antysmogowej pozostało 579 dni. W gminach obwarzanka krakowskiego wciąż w użyciu jest 23 tysiące pozaklasowych kotłów opalanych węglem i drewnem. W zeszłym roku zlikwidowano ich zaledwie 2412. W takim tempie wdrożenie uchwały antysmogowej zajmie dziesięć lat. Polski Alarm Smogowy publikuje ranking pokazujący jak radzą sobie poszczególne podkrakowskie gminy w wymianie kopciuchów.

W zeszłym tygodniu Polski Alarm Smogowy (PAS) przystąpił do inicjatywy 600 dni dla czystego powietrza. To wspólna inicjatywa PAS, władz Krakowa oraz władz czternastu gmin zrzeszonych w Stowarzyszeniu Metropolia Krakowska. – W ramach tej inicjatywy zobowiązaliśmy się do prezentowania raz na kwartał postępów w walce ze smogiem w gminach obwarzanka krakowskiego – mówi Andrzej Guła, prezes Krakowskiego Alarmu Smogowego. Dziś Polski Alarm Smogowy prezentuje pierwszy, startowy, ranking obrazujący stan walki ze smogiem w gminach sąsiadujących z Krakowem.

Jedno jest pewne, wymiana pozaklasowych kotłów idzie zbyt wolno. W takim tempie wdrożenie uchwały antysmogowej zajmie 10 lat, a zostało nam niecałe dwa lata. – mówi Andrzej Guła.

Liczba kopciuchów pozostałych do wymiany w krakowskim obwarzanku do końca 2022 roku

Spośród czternastu gmin obwarzanka krakowskiego najlepiej w walce ze smogiem w 2020 roku radziły sobie Kocmyrzów-Luborzyca oraz Skawina. W tych dwóch gminach wymieniono 34% wszystkich zlikwidowanych w zeszłym roku kopciuchów w metropolii krakowskiej. W Kocmyrzowie-Luborzycy (419), w Skawinie (413).

Najsłabiej wymiana kotłów idzie w Michałowicach, w których w 2020 zlikwidowano 72 kopciuchy i Biskupicach – 73.

Wymiana kopciuchów w gminach krakowskiego obwarzanka w 2020 roku

Mimo, iż od dawna mówi się o konieczności inwentaryzacji domowych palenisk to jedynie w pięciu gminach stopień inwentaryzacji przekracza 90% (Skawina – 100%, Igołomia-Wawrzeńczyce – 99%, Michałowice – 97%, Kocmyrzów-Luborzyca – 96%, Zabierzów – 96%). Bardzo niski odsetek jest w Mogilanach, gdzie jak do tej pory zinwentaryzowano zaledwie – 39% źródeł ciepła i wymieniono zaledwie 95 kotłów.

Stopień inwentaryzacji budynków w gminach krakowskiego obwarzanka

Wymiana kopciuchów w krakowskim obwarzanku na przestrzeni lat